تبلیغات
ایران آریایی
تمدن ایران زمین

دیوکس (708-655 ق.م)

در باب شاهان ماد و سنین سلطنت آنها بین هرودوت و کتزیاس اختلاف مهمی دیده می شود ،توضیح آنکه هرودوت چنان که در ذیل بیاید،عده شاهان ماد را چهار دانسته،موافق نوشته های او این دولت در 701 یا 708 ق.م تاسیس شده و 150 سال دوام داشته ، ولی کتزیاس جدول مطولی از اسامی شاهان ماد داده و به حساب این جدول مدت دولت ماد دو برابر مدت مذکور و بل بیشتر است.چون نوشته های هرودوت بیشتر مورد اعتماد محققین است،بدواُ تاریخ ماد را موافق کتاب مورخ مذکور و اسناد بابلی و آسوری ذکر و بعد برای مقایسه به نوشته های کتزیاس رجوع خواهیم کرد.

دیوکس(708-655 ق.م)

دیوکس پسر فرااورتس دهقانی بود که مانند سایر مادی ها در دیه می زیست و هر دیهی زندگانی جداگانه داشت.این شخص به سبب کفالت و عدالت خواهی طرف رجوع عامه شد و مردم محاکمات خود را نزد او بردند.بعد از چندی او به این بهانه که رجوعات مردم زیاد است و نمی تواند به امور شخصی برسد،از این کار کنار گرفت.بر اثر این کناره گیری دزدی و اغتشاش قوت یافت و مردم جمع شده گفتند چون با این حال زندگانی سخت است،بهتر آنست که شخصی را یر خود پادشاه کنیم تا امنیت را حفظ کند و ما با راحتی به کارهای خود بپردازیم.پس ازآن مردم درصدد انتخاب شخصی بر آمدند و به واسطه زمینهایی که دیوکس قبلاُ تهیه کرده بود او انتخاب شد.
راجع به این قسمت نوشته های هرودوت باید گفت:بعضی محققین تصور کرده اند که دیوکس او همان دیااکوی کتیبه سارگن دوم است،ولی برخی در اینکه دیوکس کلیتاُ شخص تاریخی باشد تردید دارند.به هر حال ،چون این مطلب هم مانند بسیاری از مسایل دیگر که مربوط به تاریخ ماد است محقق نمی باشد،ما اسمی را که هرودوت ذکر کرده نوشتیم.بعد مورخ مذکور می گوید:(همانجا)یکی از نخستین کارهای دیوکس پس از انتخاب او به شاهی این بود که قراولان و مستحفظینی برای خود ترتیب داد و بعد مردم را بر آن داشت که شهری تاسیس کنند(هرودوت گوید "ترکیب دهند" )و با این مقصود محل همدان را انتخاب کرد.
در اینجا به امر شاه قصری ساختند که هفت قلعه داشت،دیوار هر یک از قلاع درونی بر دیوار قلعه بیرونی مشرف و آخرین دیوار بر تمام دیوارها مسلط بود.این ساختمانها به وسیله تپه ها یا صنعت انجام یافته بود.قصر سلطنتی و خزانه را در آخرین قلعه درونی جا دادند.از هفت دیوار همدان هرکدام رنگی معین داشت.
کنگره های دیوار اول(بیرونی)سفید رنگ،دومی سیاه،سومی سرخ تند،چهارمی آبی،پنجمی  سرخ باز،ششمی سیمین رنگ،هفتمی زرین گون،این نوع رنگ آمیزی را در بابل علامات سیارات سبعه می دانستند و برج معبد معروف((بیرس نمرود))در بابل به این رنگ ها ملون بود،ولی در همدان رنگ آمیزی های مزبور را بر حسب تقلید کرده بودند.در باب اندازه دیوارها هرودوت گوید که بزرگترین دیوار قلعه همدان به حجم دیوار آتن می رسید.(سکنه آتن تقریباُ سی هزار نفر بود)یکی از کارهای دیوکس این بود که به تقلید دربار آسوری مراسمی برای پذیرایی مقرر داشت،مثلاُ روبه رو شدن با شاه ،خنده کردن،آب دهن افکندن در حضور او ممنوع شد،و عرایض را می بایست به شخصی که معین شده بود،بدهند تا او به شاه برساند.
دیوکس خود به شخصه به عرایض رسیدگی می کرد بدین ترتیب که مردم عرایض خود را نوشته به شخصی که معین شده بود،می دادند.شاه این عرایض را می خواند بعد رسیدگی کرده حکم خود را می نوشت و عرایض را پس می فرستاد.در موقع جنایات،مقصر را به حضور خود می طلبید و پس از رسیدگی مجازات مقصر را بر حسب تقصیرش معین می کرد.این ترتیبات را مقرر داشته بود تا اشخاصی که با او مساوی بودند،یا با او تربیت یافته بودند و دیوکس از حیث نژادی بر آنها برتری نداشتاو را نبینند و بر آنها بر تریش گران نیاید؛زیرا تصور می کرد که اگر او را نبینند،گمان خواهند کرد دیوکس موجودی است غیر از آنها؛از گفته های هرودوت و اطلاعات دیگر استنباط می شود که سلطنت طولانی این شاه صرف جمع آوری و متحد کردن طوایف پراکنده ماد شده.در این راه دیوکس به واسطه حزم و احتیاط بهرمند بود و چون سناخریب پادشاه آسور به جنگ های متمادی بابل و عیلام اشتغال داشت؛فرصت نمی یافت به فکر کوهستان های دور و سخت ماد بیفتد،به خصوص که دولت ماد باج خود را می پرداخت و بهانه ای برای لشکر کشی آسوری ها به این مملکت نبود.
فقط یک دفعه آسوری ها به اٍلیپی که با ناحیه ای از کرمانشاه امروزی تطبیق شده آمدند و چون ماد آرام بود از آنجا تجاوز نکردند.مدت سلطنت این شاه از 708 یا به قولی از 701 تا 655 ق.م بود.

منبع: ایران باستان-حسن پیرنیا



طبقه بندی: شاهان ماد،